Mặt Cắt
Một chiếc thang gỗ có tay vịn dựa vào những giá sách trắng cao, đầy sách bìa da; bên phải có một cột trang trí nhỏ với chiếc đèn đặt trên đỉnh.
Bài viết

Động từ mở ra khả năng

Vì sao nói "cần với tới" lại gợi ra nhiều lời giải hơn nói "cần cái thang": nguồn gốc, cơ sở tâm lý học và giới hạn của một lời dặn trong tư duy thiết kế.

Ảnh: Thomas Quine (thang thư viện ở Kenwood House, London), CC BY 2.0, qua Wikimedia Commons

Tóm tắt

Trong các lớp tư duy thiết kế, người học hay được dặn: hãy nói nhu cầu bằng động từ (“cần với tới”), đừng nói bằng danh từ (“cần cái thang”). Lời dặn dễ nhớ, dùng được ngay, nhưng ít ai giải thích vì sao nó hiệu quả. Bài này lần theo nguồn gốc của lời dặn ấy trong thiết kế, marketing và kỹ thuật, rồi nhờ tâm lý học nhận thức để nêu ba lý do: động từ tách nhu cầu ra khỏi giải pháp, nó không gợi sẵn một đồ vật trong đầu người nghe, và nó kéo câu hỏi lên gần mục đích hơn một bậc. Bài cũng nói rõ những chỗ lời dặn này hụt hơi: động từ vẫn có thể giấu sẵn một giải pháp, và cho tới nay hầu như chưa có thí nghiệm nào kiểm tra thẳng chuyện “động từ hơn danh từ”.

1. Đặt vấn đề

Một giảng viên dạy Design Thinking chiếu lên màn hình một bức ảnh chụp em bé đang rướn người lấy quyển sách trên kệ cao, rồi hỏi cả lớp: “Em bé này cần gì?”. Cả lớp đáp gần như cùng lúc: “Cần một cái thang”. Thầy bảo đó là một phương án, rồi đổi câu: “Nếu em bé cần với tới thì sao?”. Lúc này lớp mới bắt đầu nghĩ ra chuyện khác: một cánh tay nối dài, một đôi giày tăng chiều cao, hay đơn giản là nhờ người lớn lấy giúp. Thầy chốt lại: “verbs open possibilities”, động từ mở ra khả năng.

Ngoài đời cũng gặp chuyện y như vậy. Chủ quán cà phê than “quán cần thêm bàn”. Con cháu bàn nhau “bà cần cái app nhắc uống thuốc”. Người đi chợ nói “mình cần cái máy khoan”. Câu nào nghe cũng giống một nhu cầu, nhưng thật ra câu nào cũng đã chọn xong giải pháp. Thử đổi lại: khách cần có chỗ ngồi mà không phải chờ, bà cần nhớ uống thuốc đúng giờ, mình cần treo bức tranh lên tường. Quán có thể bán mang đi hoặc nhận đặt chỗ trước. Bà có thể dùng hộp chia thuốc theo ngày đặt cạnh ấm trà. Bức tranh có thể treo bằng móc dán, khỏi cần khoan, hoặc dựng luôn trên kệ.

Mình muốn hiểu kỹ hơn ba điều:

  1. Lời dặn “nhu cầu là động từ” từ đâu mà ra?
  2. Vì sao chỉ đổi một từ mà người ta nghĩ ra được nhiều kiểu giải pháp hơn?
  3. Lời dặn này đúng tới đâu, và lúc nào thì nó hết thiêng?

Câu trả lời ngắn của bài này: động từ giúp ích vì nó buộc ta tả việc người kia muốn làm, thay vì gọi tên một vật mà ta đoán là họ cần. Ngữ pháp chỉ là cái cớ. Nên coi đây là một mẹo để đặt lại vấn đề, và như mọi mẹo, đôi khi nó trượt.

2. Lời dặn này từ đâu ra

Không có lớp học nào nghĩ ra nó trước. Ít nhất bốn nhóm người, làm bốn nghề khác nhau, đã tự đi tới cùng một ý bằng đường riêng.

2.1. Needfinding ở Stanford

Từ “needfinding” gắn với chương trình thiết kế sản phẩm của Stanford, và được Patnaik và Becker (1999) trình bày thành một phương pháp. Ý chính của họ rất gọn: nhu cầu sống lâu hơn giải pháp. Người ta vẫn cần cất giữ dữ liệu, trong khi đĩa mềm, CD rồi USB lần lượt vào ngăn kéo. Ai bám vào nhu cầu thì không bị chôn theo sản phẩm.

Stanford d.school sau đó đưa ý này vào một mẫu câu cho sinh viên: [người dùng] cần [nhu cầu] vì [điều ta hiểu được về họ]. Ô ở giữa phải là một động từ, chỉ việc người đó muốn làm. Nielsen Norman Group giải thích thêm rằng nhu cầu là cái đích người dùng muốn tới, còn danh từ thì hay là tên một giải pháp, và bám vào nó dễ ra thiết kế dở (Gibbons, 2019).

Trong mô hình năm bước quen thuộc của d.school, mẫu câu này được viết ở bước thứ hai, Định nghĩa.

Sơ đồ năm bước Design Thinking: Thấu cảm, Định nghĩa, Lên ý tưởng, Làm mẫu thử, Kiểm tra. Bước Định nghĩa được tô nổi.

Mình cho rằng đây là bước quan trọng nhất cả chuỗi. Thấu cảm kỹ đến đâu mà gọi sai tên nhu cầu thì lên ý tưởng, làm mẫu hay kiểm tra cũng đều là giải nhầm bài. Xin nói rõ đây là lập luận của bài này, dựa trên các nghiên cứu về kiến tạo vấn đề ở mục 3.1. Chính d.school mô tả năm bước như một vòng lặp đi tới đi lui, và không xếp hạng bước nào.

2.2. Marketing: cái lỗ và ly sữa lắc

Levitt (1960) kể chuyện ngành đường sắt Mỹ sa sút vì tự coi mình là người làm đường sắt, trong khi khách chỉ cần đi từ nơi này sang nơi khác. Ông gọi đó là “cận thị marketing”. Câu “người ta không mua mũi khoan, họ mua cái lỗ” hay được gán cho Levitt, dù chính ông cũng dẫn lại của người khác. Mà đi tiếp một bước thì cái lỗ cũng chưa phải đích: người ta muốn treo bức tranh.

Christensen và cộng sự (2016) đẩy ý này thành lý thuyết “việc cần làm” (jobs to be done). Ví dụ quen thuộc của ông là ly sữa lắc. Một chuỗi đồ ăn nhanh muốn bán được nhiều sữa lắc hơn và cứ lo chỉnh vị, chỉnh độ đặc. Đến khi đứng quan sát, nhóm nghiên cứu mới thấy nhiều người lái xe đi làm mua ly sữa lắc từ sáng sớm. Họ cần đỡ chán và đỡ đói trên một quãng đường dài. Đối thủ của ly sữa lắc hóa ra là quả chuối và cái bánh mì vòng.

2.3. Kỹ thuật: gọi tên chức năng

Dân kỹ thuật làm chuyện này sớm nhất. Từ những năm 1940, Miles dựng nên phương pháp phân tích giá trị, sau đó in thành sách (Miles, 1961). Quy tắc của ông: mỗi chức năng chỉ tả bằng hai từ, một động từ và một danh từ đo được. Cái công tắc thì “ngắt dòng”, cái chân bàn thì “đỡ tải”. Pahl và Beitz (1996) dạy kỹ sư vẽ sơ đồ chức năng trước khi chọn cơ cấu. Hirtz và cộng sự (2002) còn soạn hẳn một bộ động từ chuẩn để các nhóm thiết kế nói cùng một tiếng. Tất cả đều nhằm một việc: nói nó phải làm gì trước, nó là cái gì tính sau.

2.4. Nghiên cứu thiết kế: đặt khung cho vấn đề

Schön (1983) quan sát kiến trúc sư, bác sĩ, nhà quy hoạch làm việc và nhận ra người giỏi nghề luôn “đặt tên và đặt khung” cho tình huống trước khi giải. Dorst và Cross (2001) theo dõi các nhà thiết kế có kinh nghiệm và thấy vấn đề với giải pháp lớn lên cùng nhau: có ý tưởng mới thì hiểu lại đề bài, hiểu lại đề bài thì có ý tưởng mới. Dorst (2011, 2015) coi việc dựng khung mới là phần lõi của tư duy thiết kế. Đổi “cái thang” thành “với tới” là một lần đổi khung nhỏ nhất có thể, chỉ tốn một từ.

3. Vì sao đổi một từ lại có tác dụng

Tâm lý học và ngôn ngữ học có bốn mảng nghiên cứu giúp giải thích chuyện xảy ra trong lớp học kia.

3.1. Đặt đề bài cũng là một phần của sáng tạo

Getzels và Csikszentmihalyi (1976) cho sinh viên mỹ thuật một bàn đầy đồ vật và bảo họ tự bày rồi vẽ tĩnh vật. Có người chọn nhanh vài món rồi vẽ ngay. Có người cầm lên đặt xuống, xoay tới xoay lui, vẽ nửa chừng còn đổi bố cục. Giới chuyên môn chấm tranh của nhóm sau cao hơn, và nhiều năm sau chính họ cũng thành công hơn trong nghề. Mumford và cộng sự (1994) gọi giai đoạn này là kiến tạo vấn đề và xếp nó ở đầu mọi quá trình sáng tạo.

Với những bài toán xã hội rối rắm, Rittel và Webber (1973) còn nói thẳng: cách ta phát biểu vấn đề đã chứa sẵn hướng giải. Nói “phường thiếu cầu vượt” là đã quyết xây cầu. Nói “người đi bộ cần sang đường an toàn” thì còn chỗ cho đèn tín hiệu, gờ giảm tốc, hay dời trạm xe buýt. “Cần cái thang” cũng thuộc loại đó: một giải pháp đội lốt vấn đề.

3.2. Cái tên trói luôn cách dùng

Duncker (1945) đưa cho người tham gia một cây nến, một bao diêm, một hộp đinh bấm, rồi yêu cầu gắn nến lên tường sao cho sáp không nhỏ xuống bàn. Lời giải là đổ đinh ra, bấm cái hộp lên tường làm bệ. Nhiều người không nghĩ ra, vì trong đầu họ cái hộp chỉ là đồ đựng đinh. Ông gọi hiện tượng này là cố định chức năng.

Lời nói lại điều khiển được hiệu ứng này. Glucksberg và Weisberg (1966) chỉ cần dán nhãn riêng cho cái hộp (“hộp”, tách khỏi “đinh”) là số người giải ra bài tăng rõ rệt. McCaffrey (2012) biến nó thành bài tập: tả lại từng bộ phận bằng từ không gợi công dụng. “Bấc nến” gợi chuyện đốt, còn “sợi dây” thì buộc được đủ thứ. Nhóm được tập kiểu này giải được nhiều bài hơn nhóm đối chứng khoảng 67%, dù thí nghiệm khá nhỏ.

Người làm thiết kế cũng dính bẫy tương tự. Jansson và Smith (1991) cho kỹ sư xem một bản mẫu trước khi thiết kế, và bản vẽ của họ lặp lại đặc điểm của mẫu, kể cả những chỗ mẫu làm sai. Ai dạy vẽ chắc quen cảnh này: giáo viên vẽ mẫu một con mèo lên bảng, thế là cả lớp nộp ba mươi con mèo giống hệt. Một danh từ chỉ giải pháp làm đúng việc của bức vẽ mẫu. Vừa nghe “cái thang” là ta đã thấy cái thang, và mọi ý sau đó chỉ là thang gỗ, thang nhôm, thang gấp.

3.3. Danh từ là một vật, động từ là một mối quan hệ

Gentner (1982) nhận xét rằng danh từ cụ thể chỉ vào thứ ta nhìn thấy nguyên khối, nên trẻ con học chúng trước. Động từ thì tả quan hệ giữa các thứ, và luôn chừa chỗ cho người này vật kia tham gia. Gentner và France (1988) còn thấy nghĩa của động từ dễ uốn theo ngữ cảnh hơn nghĩa của danh từ.

Áp vào đây: “cái thang” là một vật đã xong xuôi. “Với tới” là quan hệ giữa em bé và quyển sách, còn để trống mấy chỗ. Với bằng gì? Ai với? Đổi em bé, đổi cái kệ, hay đổi chỗ quyển sách? Mỗi chỗ trống là một hướng để nghĩ.

3.4. Cái thang “để làm gì”

Vallacher và Wegner (1987) chỉ ra rằng cùng một hành động có thể gọi tên ở nhiều bậc. Hỏi “để làm gì?” thì lên một bậc, hỏi “bằng cách nào?” thì xuống một bậc. Trope và Liberman (2010) bổ sung rằng càng lên cao, ta càng nhìn vào mục đích và bớt dính vào chi tiết cụ thể.

Câu chuyện em bé có đủ bốn bậc: cái thang, rồi với tới quyển sách, rồi lấy được quyển sách, rồi đọc truyện. Đổi danh từ sang động từ thật ra là bước lên một bậc. Và nếu lên tới bậc “đọc truyện” thì lại hiện ra những lời giải mà bậc “với tới” không thấy, như một quyển khác ở tầng thấp, hay mẹ đọc cho nghe.

4. Ba lý do, gộp lại

Gom các mảng trên lại, mình cho rằng câu nói bằng động từ mở ra được nhiều lối hơn vì ba lý do đi cùng nhau.

Lý do “Cần cái thang” “Cần với tới” Dựa trên
Tách nhu cầu khỏi giải pháp Đã chọn xong cách giải ngay trong câu hỏi Chỉ nói cái đích, chưa nói đi bằng gì Patnaik & Becker (1999); Rittel & Webber (1973)
Không gợi sẵn một đồ vật Người nghe thấy ngay cái thang, ý sau đó xoay quanh nó Không có hình mẫu nào để bám, phải tự tìm thứ làm được việc đó Duncker (1945); Jansson & Smith (1991); McCaffrey (2012)
Lên một bậc “để làm gì” Đứng ở bậc “bằng cách nào” Đứng ở bậc mục đích, nơi nhiều cách cùng đáp ứng được Vallacher & Wegner (1987); Trope & Liberman (2010)

Nếu ba lý do này đúng, ta đoán được một điều có thể đem ra kiểm tra: nhóm nhận đề bài bằng động từ sẽ nghĩ ra nhiều kiểu giải pháp hơn, chứ không chỉ nhiều ý hơn. Lớp học trong câu chuyện khớp với dự đoán này. Ba ý của họ thuộc ba kiểu khác hẳn nhau: đổi dụng cụ (cánh tay nối dài), đổi chính người dùng (giày tăng chiều cao), nhờ người khác (người lớn lấy giúp). Còn một kiểu thứ tư lớp chưa nhắc tới là đổi môi trường: hạ cái kệ xuống, hoặc xếp sách thiếu nhi ở tầng dưới cùng.

Mindmap: "Cần cái thang" chỉ dẫn tới các loại thang. "Em bé cần với tới quyển sách" tỏa ra bốn nhánh: đổi dụng cụ, đổi chính người dùng, nhờ người khác, đổi môi trường.

Đọc từ giữa ra: cùng một bức ảnh, câu “cần cái thang” chỉ dẫn tới các loại thang, còn câu “cần với tới” tỏa ra bốn nhánh khác hẳn nhau.

Bảng dưới thử làm lại phép đổi ấy với vài tình huống quen thuộc. Trừ chuyện thang máy lấy từ Wedell-Wedellsborg (2017), các dòng còn lại là ví dụ mình tự đặt.

Câu nói ban đầu (một vật) Đổi lại (một việc) Những lối mới hiện ra
Tòa nhà cần thang máy nhanh hơn Người chờ cần đỡ sốt ruột Gắn gương cạnh cửa thang, mở nhạc, đặt bảng tin
Quán cần thêm bàn Khách cần có chỗ ngồi mà không phải chờ Bán mang đi, nhận đặt chỗ, ghế quầy cho khách đi một mình
Bà cần app nhắc uống thuốc Bà cần nhớ uống thuốc đúng giờ Hộp chia thuốc theo ngày, đặt thuốc cạnh ấm trà, cháu gọi điện mỗi tối
Lớp vẽ cần thêm giá vẽ Học sinh cần nhìn bài của mình từ xa Dán bài lên tường, chụp ảnh rồi thu nhỏ, đứng dậy lùi ba bước
Mình cần máy khoan Mình cần treo bức tranh Móc dán, băng keo hai mặt, dựng tranh trên kệ
Nhân viên cần thêm một cuộc họp Cả nhóm cần biết ai đang làm gì Bảng việc chung, tin nhắn cập nhật cuối ngày

5. Những chỗ lời dặn này hụt hơi

Mẹo hay đến mấy cũng có giới hạn. Mình thấy có năm chỗ cần dè chừng.

Động từ cũng giấu được giải pháp. “Em bé cần trèo lên” là động từ đàng hoàng, nhưng đã chọn sẵn cách giải. Ngay cả “với tới” cũng ngầm cho rằng em bé phải tìm đến quyển sách, và bỏ quên khả năng quyển sách tìm đến em bé. Cái cần soi là câu nói có để ngỏ cách làm hay không, còn từ loại chỉ là dấu hiệu bề ngoài.

Lên cao quá thì hết dùng được. “Em bé cần hạnh phúc” thì đúng, mà không ai biết bắt đầu từ đâu. “Khách cần trải nghiệm tốt” cũng vậy. Câu dùng được nằm ở khoảng giữa: đủ rộng để có vài kiểu lời giải, đủ hẹp để ngồi xuống là nghĩ ra ngay một ý.

Nhìn ảnh mà đoán thì vẫn là đoán. Cả “cái thang” lẫn “với tới” đều do cả lớp suy ra từ một bức ảnh. Patnaik và Becker (1999) dặn rằng quan sát xong phải hỏi, vì chỉ người trong cuộc mới biết mình làm thế để làm gì. Biết đâu em bé đang muốn tự lấy cho bằng được, để khoe là mình lớn rồi. Khi ấy “nhờ người lớn lấy giúp” là lời giải hỏng, dù nó sinh ra từ một động từ rất ổn.

Bằng chứng trực tiếp còn mỏng. Các nghiên cứu ở phần 3 ủng hộ lời dặn này theo đường vòng. Trong những tài liệu mình đọc được, chưa có thí nghiệm nào chia hai nhóm, một nhóm nhận câu danh từ, một nhóm nhận câu động từ, rồi đếm xem bên nào nghĩ ra nhiều kiểu giải pháp hơn. Hiện giờ nó vẫn là kinh nghiệm nghề truyền tay nhau.

Tiếng Việt không đánh dấu từ loại như tiếng Anh. Tiếng Anh phân biệt rõ “a ladder” với “to reach”. Tiếng Việt không biến đổi hình thái từ, và chỉ cần thêm “sự” hay “việc” là động từ đã đứng như một danh từ: “sự tiếp cận”, “việc với tới”. Câu “học sinh cần sự hỗ trợ” nhìn như danh từ mà thật ra không gọi tên đồ vật nào, chỉ là quá mơ hồ. Với người viết tiếng Việt, câu hỏi kiểm tra nên là: sau chữ “cần” là một món đồ hay một việc muốn làm?

6. Dùng thế nào, và còn gì cần kiểm tra

6.1. Khi làm việc hoặc đứng lớp

  • Hỏi “món đồ hay việc muốn làm?”. Đọc lại câu nhu cầu vừa viết. Nếu sau chữ “cần” là một món đồ, hỏi tiếp “để làm gì?” cho tới khi ra một việc. “Cần máy chiếu” để làm gì? Để cả lớp cùng nhìn rõ bài mẫu.
  • Đi lên rồi đi xuống. “Để làm gì?” đưa ta lên, “bằng cách nào?” đưa ta xuống. Dừng ở bậc mà ta kể được ít nhất ba kiểu lời giải khác nhau.
  • Thử đảo vai. Em bé với tới sách, hay sách đến với em bé? Khách đến quán, hay quán đến với khách? Động từ nào cũng có chủ ngữ, và đổi chủ ngữ thường ra ý mới.
  • Đi hỏi người trong cuộc. Mẫu câu đủ ba phần là ai, cần làm gì, vì sao. Phần “vì sao” chỉ có được khi ta hỏi họ.
  • Đổi thành câu hỏi để cả nhóm cùng nghĩ. Từ “bà cần nhớ uống thuốc đúng giờ” sang “làm thế nào để bà nhớ uống thuốc mà không cần đụng tới điện thoại?” chỉ là một bước.

6.2. Một thí nghiệm đáng làm

Lời dặn này kiểm tra được, và cách làm không khó. Chia ngẫu nhiên người tham gia thành ba nhóm, cùng xem một bức ảnh, nhưng mỗi nhóm nhận một câu đề khác nhau: “em bé cần cái thang”, “em bé cần với tới quyển sách”, “em bé cần được đọc truyện”. Cho mỗi người năm phút viết ý tưởng. Sau đó đếm số ý, số kiểu giải pháp, và nhờ người ngoài chấm độ mới.

Còn hai câu hỏi nữa mình chưa thấy ai trả lời. Người lâu năm trong nghề có còn cần mẹo này không, hay họ đã tự đổi khung trong đầu? Và hiệu ứng có còn nguyên khi làm bằng tiếng Việt, nơi ranh giới danh từ với động từ mềm hơn nhiều?

7. Kết luận

“Verbs open possibilities” là cách nói gọn của một ý mà người làm thiết kế, marketing và kỹ thuật đều đã tự tìm ra: tả việc người ta muốn làm trước, rồi mới nghĩ tới món đồ giúp họ làm. Động từ giúp được vì nó gỡ giải pháp ra khỏi câu hỏi, không đặt sẵn một đồ vật vào đầu người nghe, và kéo ta lại gần mục đích hơn một bậc. Nó vẫn có thể sai. Chọn nhầm động từ thì cửa vẫn đóng, mà chọn đúng rồi vẫn phải đi hỏi người thật.

Điều mình giữ lại từ bài tập cái thang là một thói quen nhỏ. Mỗi lần bật ra “cái này cần…”, hãy dừng nửa giây xem mình vừa gọi tên một nhu cầu, hay vừa chọn xong một giải pháp.

Tài liệu tham khảo

  • Christensen, C. M., Hall, T., Dillon, K., & Duncan, D. S. (2016). Know your customers’ “jobs to be done”. Harvard Business Review, 94(9), 54–62.
  • Dorst, K. (2011). The core of “design thinking” and its application. Design Studies, 32(6), 521–532.
  • Dorst, K. (2015). Frame innovation: Create new thinking by design. MIT Press.
  • Dorst, K., & Cross, N. (2001). Creativity in the design process: Co-evolution of problem–solution. Design Studies, 22(5), 425–437.
  • Duncker, K. (1945). On problem-solving. Psychological Monographs, 58(5), i–113.
  • Gentner, D. (1982). Why nouns are learned before verbs: Linguistic relativity versus natural partitioning. Trong S. Kuczaj (Chủ biên), Language development: Vol. 2. Language, thought, and culture (tr. 301–334). Erlbaum.
  • Gentner, D., & France, I. M. (1988). The verb mutability effect: Studies of the combinatorial semantics of nouns and verbs. Trong S. L. Small, G. W. Cottrell, & M. K. Tanenhaus (Chủ biên), Lexical ambiguity resolution (tr. 343–382). Morgan Kaufmann.
  • Getzels, J. W., & Csikszentmihalyi, M. (1976). The creative vision: A longitudinal study of problem finding in art. Wiley.
  • Gibbons, S. (2019). User need statements: The “Define” stage in design thinking. Nielsen Norman Group.
  • Glucksberg, S., & Weisberg, R. W. (1966). Verbal behavior and problem solving: Some effects of labeling in a functional fixedness problem. Journal of Experimental Psychology, 71(5), 659–664.
  • Hasso Plattner Institute of Design at Stanford. (2010). Bootcamp bootleg. Stanford d.school.
  • Hirtz, J., Stone, R. B., McAdams, D. A., Szykman, S., & Wood, K. L. (2002). A functional basis for engineering design: Reconciling and evolving previous efforts. Research in Engineering Design, 13(2), 65–82.
  • Jansson, D. G., & Smith, S. M. (1991). Design fixation. Design Studies, 12(1), 3–11.
  • Levitt, T. (1960). Marketing myopia. Harvard Business Review, 38(4), 45–56.
  • McCaffrey, T. (2012). Innovation relies on the obscure: A key to overcoming the classic problem of functional fixedness. Psychological Science, 23(3), 215–218.
  • Miles, L. D. (1961). Techniques of value analysis and engineering. McGraw-Hill.
  • Mumford, M. D., Reiter-Palmon, R., & Redmond, M. R. (1994). Problem construction and cognition: Applying problem representations in ill-defined domains. Trong M. A. Runco (Chủ biên), Problem finding, problem solving, and creativity (tr. 3–39). Ablex.
  • Pahl, G., & Beitz, W. (1996). Engineering design: A systematic approach (ấn bản 2). Springer.
  • Patnaik, D., & Becker, R. (1999). Needfinding: The why and how of uncovering people’s needs. Design Management Journal, 10(2), 37–43.
  • Rittel, H. W. J., & Webber, M. M. (1973). Dilemmas in a general theory of planning. Policy Sciences, 4(2), 155–169.
  • Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic Books.
  • Trope, Y., & Liberman, N. (2010). Construal-level theory of psychological distance. Psychological Review, 117(2), 440–463.
  • Vallacher, R. R., & Wegner, D. M. (1987). What do people think they’re doing? Action identification and human behavior. Psychological Review, 94(1), 3–15.
  • Wedell-Wedellsborg, T. (2017). Are you solving the right problems? Harvard Business Review, 95(1), 76–83.
  • thewandress1512. (2024, 15 tháng 7). Bài đăng mạng xã hội về lớp Design Thinking tại Columbia (nguồn câu chuyện mở đầu, theo ảnh chụp màn hình).

Lưu ý. Các thông tin mình tham khảo trong sách và kèm với nội dung bàn luận của mình. Sơ đồ là mình tự vẽ.